ABD yaptırımları gölgesinde İran ve Türkiye’nin Ekonomik Çıkmazı
Makaleler / 08 Ağustos 2018 Çarşamba Saat 08:30
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
İran, Fars İmparatorluğunun devamı bir devlettir. İmparatorluk gününden bu yana da, egemen olduğu ve işgal ettiği topraklardan hiçbir kaybı olmayan bir devlettir.

İran, Fars İmparatorluğunun devamı bir devlettir. İmparatorluk gününden bu yana da, egemen olduğu ve işgal ettiği topraklardan hiçbir kaybı olmayan bir devlettir. Ortadoğu’nun da güçlü, bölge çapında oyun kurucu ve bozucu devletlerden biridir. İran uzun bir dönem Şah Diktatörlüğünün yönetimi altında yaşadı. ABD’ye sıkı bağlı bir devlet konumundaydı. Türk Devleti gibi ABD’nin bölgedeki jandarmalarından biriydi. İran, bilindiği gibi petrol ve doğal gaz zengini ülkedir de. Buna rağmen, yayılmacı, sömürgeci, sömürücü, zenginliğin belirli güç odaklarından toplanmasından dolayı, ekonomik bir kriz söz konusudur. Bu ekonomik krize, teröristlere yardım etmesi, nükleer çalışmalarından dolayı üzerindeki ekonomik ambargo da eklenince, kriz daha da derinleşip genişlemektedir. Bazen halkın temel ihtiyaçlarını, bu ambargodan dolayı karşılamak zor olmaktadır. Enflasyon çok yüksektir. Bundan dolayı halk her şeyi olağanüstü bir pahalılıkla karşılıyor. Halkın alım gücünün zayıf olmasından dolayı, korkunç bir yoksulluk ve açlık var. Yaşam çekilmez haldedir.  Sürekli bir devalüasyon var. Bundan dolayı, İran parası tümenin değeri, dolara göre gittikçe düşmekte ve sıfırlanmaya doğru ilerlemektedir. Bunun sonucunda büyük bir ekonomik kriz yaşamaktadır. İran’da ekonomik krizin yansıra, siyasi baskılar, yolsuzluklar, elektrik ve su kesintileri, kuraklık, su krizi ve hava kirliliği günlük yaşam üzerinde ağır bir etkide bulunuyor. Son günlerde İsfahan’dan Tahran’a kadar çok sayıda kentte protesto eylemleri yapıldı ve eylemler gün geçtikçe yayılmaktadır. İran’da olduğu gibi Türk devleti de ekonomik krizin içinde boğuşmaktadır. Son olarak ABD’li rahip Andrew Craig Brunson’ın tutukluluğunun sağlık sorunları sebebiyle ev hapsine çevrilmesi üzerine, ABD’nin Türk devletine yaptırım uygulama açıklamalarından kaynaklı Dolar yükselişe geçti. Doların yükselişi TL’nin değerini düşürmekte ve ekonomik kriz gittikçe derinleşmektedir. Bununla birlikte Türk-İran ekonomik ilişkileri hangi düzeyde ilerlemektedir.

Küresel Güçlerin Ekonomik Düşüşü

Küresel güç olmaya çalışan Türkiye ile İran arasındaki ekonomik ilişkilerin düzeyi gittikçe gerilemektedir. Türkiye-İran ticaret hacmi 2012’de 21,9 milyar dolarla rekor kırdıktan sonra 2013 yılında Amerikan ambargosunun etkisiyle sert bir şekilde gerileyerek 14,5 milyar dolara düştü. 2014 yılında ise 13,7 milyar dolara indi. Ticaretin zayıflaması üzerine yüzlerce üründe gümrük vergisi indirimi yapan Tercihli Ticaret Anlaşması 2015 yılı başında yürürlüğe konuldu. Hedef ticaret hacmini 35 milyar dolara çıkarmaktı. Bu arada İran’a uygulanan ekonomik ambargonun kaldırılmasına karar verildi. Böylece ticareti “patlatma” hedefinin önünde görünürde hiçbir engel kalmamıştı. Ancak olumlu gelişmelere rağmen ticaret hacmi 2015 yılında 9,7 milyar dolara, 2016’da ise 9,6 milyar dolara geriledi. Bu rakamlar dış politikadaki çatışma alanları temizlenmeden ticaretin gelişemeyeceğini gösterdi. Siyasi ilişkilerin önündeki en büyük engellerden biri Suriye politikasındaki ayrışmaydı. Ancak 2017 yılında Türkiye ABD ile birlikte hareket etmekten vazgeçip Rusya ve İran’la ortak çözüm üretmeye başladı.  Türkiye ve İran’ı yakınlaştıran önemli faktörlerden biri de “Suriye’den sonra sıra bize mi geliyor?” kaygısıydı. Türkiye’de “bizi bölecekler” inancı çok yaygın. Dolayısıyla hem iç, hem dış politika bu endişe etrafında şekilleniyor. Türkiye ve İran’ın Son 17 yıllık rakamlara bakıldığında İran’ın sadece 2016 yılında Türkiye’ye karşı ticaret açığı verdiği görülüyor. Diğer 16 yıl içerisinde İran, Türkiye’ye karşı 579 milyon dolar ile 8,8 milyar dolar arasında değişen oranlarda ticaret fazlası elde etmiş. Peki, Türkiye’nin İran ihracatı neden azaldı?  Türkiye’nin İran’a ihracatında önemli bir yer tutan altın satışı yok denecek düzeye geriledi. Türkiye 2016 yılında İran’a 1 milyar 306 milyon dolarlık altın ihraç etmişti. Geçen yıl altın ihracatı 111 milyon dolara düştü. Altın ihracatındaki yaklaşık 1 milyar 200 milyon dolarlık azalma Türkiye’nin İran’a karşı ticari açık vermesinin en büyük nedeni. İran 150 milyar varil ham petrol ve 33,5 trilyon metreküp doğal gaz rezervi ile dünyanın en büyük üreticilerinden biri. Sınır komşusu Türkiye ise petrol ve doğal gazda güçlü bir alıcı olmanın yanı sıra Orta Doğu ve Avrupa arasında enerji köprüsü oluşturmaya çalışıyor. Son olarak yaşanan ABD Hazine Bakanlığı’nın geçtiğimiz günlerde İçişleri Bakanı Soylu ve Adalet Bakanı Gül’e yaptırım uygulamasıyla gündeme gelen OFAC Dairesi halihazırda 145 İran bağlantılı kişiyi listesine almış durumda.  Yine ABD Başkanı Donald Trump, İran'la iş yapan, ABD ile yapamayacak. Dünya barışı istiyorum, daha azını değil" demişti.

İran ve Türk Devletinin İpleri ABD’nin Elinde

Bundan sonraki Türkiye-İran tablosu nasıl şekillenecek. Bu aşamada İran’la iş yapan yapanlar yaptırım listesine alınacak ve bu riski göze alacak. ABD bağlantılı iş yapamamak ve o ülkedeki kaynakların bloke edilmesini göze almak anlamına geliyor. ABD’nin yaptırım kararı alacağının duyulması üzerine pek çok uluslararası şirketler İran’la ilişkisini askıya aldı. Türkiye’nin İran’da oldukça aktif olup yatırım yapan firma sayısı 200'ün üzerindedir. Bu firmalar otel işletmeciliğinden otomotiv yan sanayine, gıdadan ev tekstiline kadar farklı alanlarda yer almaktadır. Türkiye yılda 1.7 milyon İranlı turisti ağırlamakta ve uçak şirketleri İran'ın 7 kentine uçmaktadır. Üç sınır kapısı ve demiryolu bağlantısıyla lojistik olarak da önemli potansiyele sahiptir. İran’ın ise Türkiye’de 2000’e yaptırım yapan şirketi bulunmaktadır. Türkiye İran ilişkileri ticari alanda olduğu gibi siyasi alanda da stratejik bir konuma sahiptir. Bunun için ABD’nin yaptırım kararından sonra Türk devleti nasıl bir yaklaşım göstereceği önümüzdeki günlerde belli olacak.  Hali hazırda ortada olan her iki devletin de ipleri ABD’nin elinde olduğudur. İstediği zaman çeker ve bitirir.

Sara Gulan

Kürdistan Stratejik Araştırmalar Merkezi

www.lekolin.com - www.lekolin.org - www.lekolin.net – www.lekolin.info -www.navendalekolin.com -http://kursam.org/index.html- http://kursam.net/index.html

Parveke

TAGS(ETIKETLER): ekonomik  kriz  Turkiye  

Bu Yazıya Henüz Yorum Eklenmemiş.